Laatst bijgewerkt op
Een hoogsensitief en hoogbegaafd kind snapt alles razendsnel, maar raakt van slag van een kriebelend label in de trui. Het denkt na over de dood en het heelal, en komt na een verjaardagsfeestje volledig uitgeput thuis. Is dat nu hoogbegaafdheid, hoogsensitiviteit of allebei? Die twee lopen zo door elkaar dat je soms niet meer weet waar het een ophoudt en het ander begint.
In deze blog leg ik uit wat hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid zijn, waar ze overlappen en waar ze verschillen. Je leest hoe het eruitziet als je kind allebei is, waarom het na school zo vaak misgaat en wat je kind thuis en op school helpt.
In dit artikel
Wat is hoogsensitiviteit?
Hoogsensitiviteit is een eigenschap waarbij je prikkels sterker en dieper verwerkt dan gemiddeld. Het begrip komt van de Amerikaanse psycholoog Elaine Aron. Naar schatting is 15 tot 20 procent van de mensen hoogsensitief, en dus ook van de kinderen.
Een hoogsensitief kind:
- Denkt diep na over wat het meemaakt en verwerkt alles grondig
- Raakt snel overprikkeld door geluid, licht, drukte of veel mensen
- Voelt sterk mee met anderen en pikt stemmingen feilloos op
- Merkt kleine details op die anderen ontgaan
- Heeft moeite met kriebelende kleding, harde geluiden of sterke geuren
- Heeft na een drukke dag veel tijd nodig om bij te komen
Hoogsensitiviteit is geen stoornis en geen diagnose. Het is een manier waarop het zenuwstelsel werkt. Er bestaat geen officiële test voor, maar ouders herkennen het meestal goed.
En wat is hoogbegaafdheid?
Hoogbegaafdheid gaat over denken, maar ook over voelen en willen. Een hoogbegaafd kind denkt snel en complex, is nieuwsgierig en gedreven, en beleeft dingen intens. Ongeveer 2 tot 2,5 procent van de kinderen is hoogbegaafd als je naar IQ kijkt. In hoogbegaafdheid bij kinderen lees je er meer over, en in is mijn kind hoogbegaafd? vind je de kenmerken per leeftijd.
Waar hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit overlappen
Veel hoogbegaafde kinderen zijn ook hoogsensitief. Dat is niet zo vreemd: beide eigenschappen hebben te maken met intensiteit. Een brein dat veel en snel verwerkt, neemt ook veel prikkels op.
De Poolse psychiater Kazimierz Dabrowski beschreef dat hoogbegaafde mensen vaak een verhoogde gevoeligheid hebben op verschillende gebieden. Hij noemde dat overexcitabilities. In gewone woorden: alles staat een beetje harder.
- In het denken: eindeloos doorvragen, piekeren, niet kunnen stoppen met nadenken
- In het voelen: intens blij, diep verdrietig, sterk meeleven met anderen
- In de zintuigen: last van geluid, licht, geuren of kleding
- In de verbeelding: levendige fantasie, dagdromen, heftige nachtmerries
- In het lijf: veel energie, moeilijk stilzitten, snel praten
Zie je bij je kind vooral de zintuiglijke en emotionele kant, dan lijkt het op hoogsensitiviteit. Zie je vooral de kant van het denken, dan lijkt het op hoogbegaafdheid. Bij veel kinderen zie je alles tegelijk.
Een hoogsensitief en hoogbegaafd kind neemt meer op en denkt er langer over na. Dat is mooi, en het is vermoeiend.
Het verschil tussen hoogbegaafd en hoogsensitief
Hoewel ze vaak samen voorkomen, zijn het twee verschillende dingen. Je kunt hoogsensitief zijn zonder hoogbegaafd te zijn, en andersom.
Hoogsensitief
Gaat over de verwerking van prikkels en gevoelens. Je kind neemt veel op, raakt snel overprikkeld en heeft rust nodig. Komt voor bij 15 tot 20 procent van de kinderen, op elk niveau van intelligentie.
Hoogbegaafd
Gaat over de manier van denken, gecombineerd met intens voelen en een sterke eigen wil. Je kind denkt snel en complex en wil uitgedaagd worden. Komt voor bij ongeveer 2 tot 2,5 procent van de kinderen.
Een handige vraag om jezelf te stellen: raakt mijn kind vooral vol van prikkels, of vooral gefrustreerd door te weinig uitdaging? Een hoogsensitief kind knapt op van rust. Een hoogbegaafd kind dat zich verveelt, knapt op van iets nieuws om over na te denken. Een kind dat allebei is, heeft allebei nodig, en vaak op verschillende momenten.
Hoe het eruitziet als je kind hoogbegaafd én hoogsensitief is
Bij een kind dat allebei is, versterken de twee eigenschappen elkaar. Dat zie je bijvoorbeeld zo:
- Je kind piekert ’s avonds lang over grote onderwerpen, zoals ziekte, oorlog of het klimaat, en kan daardoor moeilijk slapen
- Het voelt onrecht diep, ook als het niet om hemzelf gaat
- Op school doet het netjes mee, maar thuis is het op en ontploft het om iets kleins
- Feestjes, schoolreisjes en drukke dagen eindigen vaak in tranen
- Het is streng voor zichzelf en raakt overstuur als iets niet perfect lukt (lees meer over faalangst bij kinderen)
- Het merkt meteen als jij gespannen bent, ook als je niets zegt
- Het verveelt zich bij makkelijke opdrachten, maar raakt overspoeld bij te veel tegelijk
Waarom het na school zo vaak misgaat
Een schooldag is voor dit kind een marathon. De klas is druk en rumoerig. De stof is te makkelijk, dus het hoofd zoekt zelf naar bezigheid. Daarnaast past je kind zich de hele dag aan om niet op te vallen. Thuis is de tank leeg. Dan is een vraag als “hoe was het op school?” al te veel. Het ontploffen na school is geen onwil. Het is een overvol systeem dat leegloopt op de plek waar het veilig is.
Herken je je kind hierin?
Doe de hoogbegaafd kind test: zestien situaties uit mijn praktijk, in twee minuten. Je ziet meteen waar het bij jullie vooral zit: in het denken, het voelen, thuis of op school.
Herken je dit bij je kind?
In een gratis kennismaking van 20 minuten vertel je wat er speelt en kijken we samen wat jullie kan helpen. Je zit nergens aan vast.
Wat helpt een hoogsensitief en hoogbegaafd kind thuis?
- Plan rust na school. Geen vragen, geen afspraken, geen schermen vol prikkels. Een kwartier op de bank, buiten spelen of iets eten in stilte doet vaak wonderen. Vraag pas later hoe de dag was.
- Maak de dag voorspelbaar. Vertel van tevoren wat er gaat gebeuren, zeker bij uitjes en verjaardagen. Spreek af wanneer jullie weggaan, en hoe je kind kan aangeven dat het genoeg is.
- Neem gevoelens serieus. “Stel je niet aan” maakt het erger. “Ik zie dat dit veel voor je is” geeft ruimte. Je kind leert zo dat zijn gevoel er mag zijn, en dat het daarmee kan omgaan.
- Geef het hoofd iets te doen. Rust betekent niet altijd niets doen. Een boek, een bouwproject of een puzzel kan juist ontspannen, omdat het hoofd dan op één ding gericht is in plaats van op honderd.
- Help met piekeren. Maak vóór het slapengaan tijd voor de grote vragen. Schrijf zorgen samen op, of spreek een vast piekermoment af. Zo hoeft je kind ze niet mee naar bed te nemen.
- Beweeg samen. Spanning en boosheid zitten in het lijf. Bewegen helpt om het eruit te laten. Hiervoor maakte ik een bewegingskaart die je gratis kunt downloaden.
Wat helpt op school?
Op school heeft je kind zowel uitdaging als rust nodig, en dat lijkt soms tegenstrijdig. Te weinig uitdaging zorgt voor verveling en onrust in het hoofd. Te veel prikkels zorgen voor overbelasting. Wat vaak helpt:
- Minder herhaling en meer verdieping, zodat het hoofd iets te doen heeft
- Een rustige werkplek, of een koptelefoon tijdens zelfstandig werken
- Een vaste plek waar je kind even kan bijkomen als het te veel wordt
- Vooraf weten wat er gaat gebeuren, zeker bij uitjes en vieringen
- Een leerkracht die snapt dat stil zijn niet betekent dat het goed gaat
Loop je vast in het gesprek met school? Ik werk ook met leerkrachten en intern begeleiders. Soms helpt het als iemand anders uitlegt wat er bij je kind speelt.
Wanneer is er meer nodig?
Veel kinderen varen wel bij rust, begrip en de juiste uitdaging. Maar soms is dat niet genoeg. Neem contact op met een professional als je kind langdurig slecht slaapt, veel angst heeft, niet meer naar school wil, somber is of zegt dat het er niet meer wil zijn. Dat is geen falen van jou als ouder. Het betekent dat je kind meer steun nodig heeft dan jij alleen kunt geven.
Soms lijkt wat je ziet ook op iets anders, zoals autisme, ADHD of een angststoornis. Een goed onderzoek kan dan helderheid geven. Op de pagina over onderzoek naar hoogbegaafdheid lees je wanneer dat zinvol is.
Hulp voor een hoogsensitief en hoogbegaafd kind
In Traject BAMM leert je kind spelenderwijs begrijpen hoe het in elkaar zit. Waarom het zo moe wordt, waarom het zo boos wordt en wat het zelf kan doen als het te veel wordt. Jij leert hoe je daar thuis bij aansluit. Legt je kind zichzelf veel druk op? Doe dan de gratis checklist, of kijk naar het groepstraject Vautje Bedangkt voor kinderen van 10 jaar en ouder.
Ik ben hoogbegaafdheidsspecialist, ACT4kids-therapeut en systemisch coach, en moeder van vier hoogbegaafde dochters. Ik weet hoe het is als je kind na school ontploft, en hoeveel het scheelt als je begrijpt waarom. Wil je eerst andere ouders ontmoeten die hetzelfde meemaken? Kom dan naar een HB Koffie & thee-avond. Meer over mijn aanpak lees je bij begeleiding van een hoogbegaafd kind. Een kennismaking is gratis.
Veelgestelde vragen over hoogsensitieve en hoogbegaafde kinderen
Zijn alle hoogbegaafde kinderen hoogsensitief?
Nee, maar veel wel. Hoogbegaafdheid gaat vaak samen met intens voelen en beleven, en daardoor herkennen veel ouders van hoogbegaafde kinderen ook kenmerken van hoogsensitiviteit. Toch zijn er ook hoogbegaafde kinderen die nauwelijks last hebben van prikkels.
Kun je hoogsensitiviteit laten testen?
Er bestaat geen officiële test, omdat hoogsensitiviteit geen diagnose is. Er zijn wel vragenlijsten die je een indruk geven. Voor hoogbegaafdheid bestaat wel een onderzoek, maar dat is niet altijd nodig.
Is mijn kind hoogsensitief of autistisch?
Er is overlap, bijvoorbeeld in gevoeligheid voor prikkels. Bij autisme spelen daarnaast vaak moeite met sociale communicatie, een sterke behoefte aan vaste patronen en specifieke interesses. Twijfel je, laat het dan onderzoeken door een professional. Een goed beeld helpt je kind meer dan een vermoeden.
Groeit een kind over hoogsensitiviteit heen?
Nee, het is een eigenschap die blijft. Wel leert een kind er steeds beter mee omgaan, zeker als het begrijpt hoe het werkt. Veel volwassenen zien hun gevoeligheid later juist als kracht.
Tot slot
Een hoogsensitief en hoogbegaafd kind neemt de wereld intenser waar dan de meeste kinderen. Het denkt dieper, voelt meer en raakt sneller vol. Dat is geen zwakte, maar het vraagt wel iets van de mensen om hem heen. Met rust, begrip en de juiste uitdaging kan je kind leren om zijn gevoeligheid en zijn slimme hoofd te gebruiken als kracht.
Wil je samen kijken wat jouw kind nodig heeft? Plan een gratis kennismaking of begin met de hoogbegaafd kind test.
