Laatst bijgewerkt op
Je peuter praat al in hele zinnen, kent alle dinosaurussen bij naam en stelt vragen waar jij zelf geen antwoord op hebt. Of je kleuter leest stiekem al mee en wil weten wat er na de dood gebeurt. Is je kind een hoogbegaafde peuter of kleuter? En wat heeft het nu van jou nodig?
In deze blog lees je wat een ontwikkelingsvoorsprong is, aan welke signalen je het herkent bij peuters en kleuters en wat je kunt verwachten op school. Ook lees je wat je thuis kunt doen en wanneer een onderzoek zinvol is.
Vraag je je af of je kind hoogbegaafd is?
In het gratis webinar Hoogbegaafd of toch niet? krijg je uitleg over hoogbegaafdheid, met veel voorbeelden uit de praktijk. Woensdag 25 november om 20.00 uur.
In dit artikel
Ontwikkelingsvoorsprong of hoogbegaafd?
Bij peuters en kleuters spreken we meestal van een ontwikkelingsvoorsprong. Dat betekent dat je kind op een of meer gebieden verder is dan de meeste kinderen van zijn leeftijd. Bijvoorbeeld in taal, in denken, in spel of in motoriek.
We noemen het nog geen hoogbegaafdheid, omdat jonge kinderen zich in sprongen ontwikkelen. Het ene kind loopt een tijd voor en wordt later ingehaald. Het andere kind blijft voorlopen. In aanleg is hoogbegaafdheid er vanaf de geboorte, maar bij een peuter of kleuter kun je het nog niet met zekerheid zeggen.
Dat betekent niet dat je moet afwachten. Je ziet wel dat je kind voorloopt, en je kunt daar nu al op aansluiten. Een kind dat zich begrepen voelt, heeft daar zijn hele leven plezier van.
Je hoeft niet te weten of je kind hoogbegaafd is om goed bij je kind aan te sluiten.
Signalen bij een hoogbegaafde peuter
Elk kind is anders, en geen enkel kind laat alles zien. Dit zijn signalen die ouders van een peuter met een voorsprong vaak herkennen:
- Je peuter praat vroeg, met veel woorden en lange zinnen.
- Het is als baby al heel alert en kijkt alles goed in zich op.
- Het stelt veel vragen, en vaak ook de waaromvraag na het antwoord.
- Het onthoudt dingen die jij allang vergeten bent.
- Het kan lang en geconcentreerd bezig zijn met iets wat het interesseert.
- Het heeft een sterke eigen wil en wil precies weten waarom iets moet.
- Het is vroeg bezig met letters, cijfers, tellen of puzzels.
- Het reageert heftig op prikkels, zoals geluid, kleding of drukte.
- Het heeft een groot gevoel voor humor en snapt grapjes al vroeg.
- Het zoekt graag oudere kinderen of volwassenen op om mee te spelen.
Wil je meer kenmerken lezen, ook voor oudere kinderen? Kijk dan bij is mijn kind hoogbegaafd.
Signalen bij een hoogbegaafde kleuter
Op de kleuterleeftijd komen er nieuwe signalen bij. Je kind gaat naar school, krijgt vriendjes en gaat zichzelf vergelijken met anderen. Dit zie je bij een hoogbegaafde kleuter vaak:
- Je kleuter leert zichzelf lezen of rekenen, zonder dat iemand het uitlegt.
- Het denkt na over grote vragen, zoals de dood, het heelal of wat eerlijk is.
- Het weet alles van een onderwerp dat het boeit, van ridders tot planeten.
- Het speelt liever met oudere kinderen of zoekt de juf op om mee te praten.
- Het bedenkt ingewikkelde spellen met eigen regels.
- Het wil dat dingen precies goed zijn, en raakt van slag als dat niet lukt.
- Het vertelt thuis weinig over school, of zegt dat het “saai” is.
- Het is thuis heel anders dan op school.
Wat je soms ook ziet
Een voorsprong is mooi om te zien. Maar het hoofd van je kind loopt vaak voor op de rest. Je kleuter kan bedenken hoe een toren eruit moet zien, maar de handjes kunnen hem nog niet bouwen. Je peuter snapt veel van wat volwassenen bespreken, maar kan de gevoelens die dat oproept nog niet aan.
Dat kan zorgen voor gedrag waar je als ouder van schrikt. Grote driftbuien als iets niet lukt. Huilen om een tekening die “niet mooi” is. Niet willen beginnen aan iets nieuws, uit angst dat het mislukt. Slecht slapen omdat het hoofd nog vol zit. Of juist heel stil en aangepast zijn op school, en thuis ontploffen.
Dat gedrag is geen teken dat je het fout doet. Het laat zien dat er veel binnenkomt bij je kind, en dat het nog leert hoe het daarmee om moet gaan. Herken je dit? Lees dan ook over gedragsproblemen bij een hoogbegaafd kind en over faalangst bij kinderen.
Herken je dit bij je kind?
In een gratis kennismaking van 20 minuten vertel je wat er speelt en kijken we samen wat jullie kan helpen. Je zit nergens aan vast.
De kleuter op school
Groep 1 en 2 draaien om spelen, ontdekken en samen leren. Voor veel kinderen is dat precies goed. Een kleuter met een voorsprong is soms al verder. Het kan de letters al, telt al tot honderd en wil iets nieuws leren. Als dat niet komt, kan het zich gaan vervelen.
Sommige kleuters laten dat duidelijk merken. Ze worden druk, gaan dwarsliggen of willen niet meer naar school. Andere kleuters passen zich aan. Ze doen mee met de rest en laten niet zien wat ze kunnen. Dat valt op school niet op, maar thuis merk je het wel.
Een goed gesprek met de leerkracht helpt vaak al veel. Dit kun je meenemen:
- Vertel wat je thuis ziet. De leerkracht ziet je kind in een groep en ziet niet alles.
- Geef concrete voorbeelden, zoals welke boekjes je kind leest of welke vragen het stelt.
- Vraag wat de leerkracht ziet en hoe je kind zich in de groep voelt.
- Vraag of er ruimte is voor wat meer uitdaging, zoals moeilijkere puzzels of eigen projectjes.
- Spreek af wanneer jullie weer samen kijken hoe het gaat.
Loopt het gesprek met school vast? Ik denk ook mee met leerkrachten en intern begeleiders.
Wat je thuis kunt doen
- Volg de nieuwsgierigheid van je kind. Gaat je kind helemaal op in vulkanen? Haal boeken uit de bibliotheek, kijk samen een filmpje en bouw er een met klei. Je kind laat zelf zien wat het wil leren.
- Neem de grote vragen serieus. Een vraag over de dood of het heelal verdient een eerlijk antwoord, op het niveau van je kind. “Dat weet ik niet, zullen we het samen opzoeken?” is ook een goed antwoord.
- Help met grote gevoelens. Benoem wat je ziet: “Je bent boos, want de toren valt steeds om.” Een kind dat zich begrepen voelt, komt sneller tot rust.
- Laat zien dat fouten erbij horen. Lach om je eigen mislukte tekening. Bouw samen een toren die expres omvalt. Zo leert je kind dat niet alles meteen goed hoeft.
- Zorg voor rust na school. Een schooldag kost een jong kind veel energie. Even op de bank, buiten spelen of rustig iets eten helpt om bij te komen.
- Zoek ontwikkelingsgelijken. Kinderen die net zo denken, hoeven niet even oud te zijn. Een ouder buurmeisje of een clubje kan je kind veel plezier geven.
- Laat je kind gewoon kind zijn. Spelen, kliederen, rennen en niksen zijn net zo belangrijk als leren. Je kind hoeft niet steeds uitgedaagd te worden.
Moet je je kind laten testen?
Bij peuters en kleuters is een intelligentieonderzoek meestal nog niet nodig. Een uitslag is bij jonge kinderen minder betrouwbaar, omdat ze zich zo snel ontwikkelen. Pas rond een jaar of zes tot acht geeft een onderzoek een betrouwbaarder beeld.
Soms kan het wel helpen om eerder te laten kijken. Bijvoorbeeld als je kind op school vastloopt en het gesprek met de leerkracht niets oplevert, of als je kind ongelukkig is en je wilt weten wat er speelt. Meer daarover lees je in hoogbegaafdheid onderzoek: wel of niet laten doen.
Wil je eerst zelf op een rijtje zetten wat je ziet? Doe dan de hoogbegaafd kind test. Die geeft geen uitslag, maar helpt je wel om je kind beter te begrijpen.
Hulp en advies bij een jong kind met een voorsprong
Heb je vragen over je peuter of kleuter? In een gratis kennismaking vertel je wat je ziet en kijken we samen wat je kind nodig heeft. Soms is een losse sessie genoeg om verder te kunnen. Vanaf een jaar of zes is er ook Traject BAMM, waarin ik met je kind en met jou werk.
Ik geef ook workshops en ouderavonden, ook voor scholen en kinderopvang. Een avond voor ouders van kleuters stem ik af op wat er bij hen speelt.
Ik ben hoogbegaafdheidsspecialist, ACT4kids-therapeut en systemisch coach, en moeder van vier meer- en hoogbegaafde dochters. Ik heb thuis gezien hoe verschillend een voorsprong eruit kan zien, en hoeveel het scheelt als je er vroeg bij aansluit.
Veelgestelde vragen over hoogbegaafde peuters en kleuters
Kun je bij een peuter al zien of het hoogbegaafd is?
Je kunt wel zien dat je peuter voorloopt, bijvoorbeeld in taal of denken. Of het hoogbegaafd is, kun je op deze leeftijd nog niet met zekerheid zeggen. Daarom spreken we bij jonge kinderen van een ontwikkelingsvoorsprong.
Wat is een ontwikkelingsvoorsprong?
Een ontwikkelingsvoorsprong betekent dat je kind op een of meer gebieden verder is dan de meeste kinderen van zijn leeftijd. Dat kan gaan om taal, denken, spel of motoriek. Een voorsprong kan blijven, maar kan ook kleiner worden als andere kinderen hun inhaalslag maken.
Vanaf welke leeftijd kun je hoogbegaafdheid laten testen?
Een intelligentieonderzoek geeft meestal pas rond een jaar of zes tot acht een betrouwbaar beeld. Bij jongere kinderen kan het in sommige situaties wel helpen, bijvoorbeeld als je kind op school erg vastloopt.
Mijn kleuter verveelt zich op school. Wat kan ik doen?
Ga in gesprek met de leerkracht. Vertel wat je thuis ziet, geef voorbeelden en vraag of er ruimte is voor wat meer uitdaging. Thuis kun je de nieuwsgierigheid van je kind volgen, zodat het daar wel krijgt waar het naar zoekt.
Waarom heeft mijn slimme peuter zulke grote driftbuien?
Het hoofd van een kind met een voorsprong loopt vaak voor op zijn handen en zijn gevoel. Het weet precies wat het wil, maar kan het nog niet maken of zeggen. Die frustratie komt eruit als een driftbui. Helpen met benoemen wat er gebeurt, brengt vaak rust.
Moet ik mijn kind extra uitdagen?
Volg vooral wat je kind zelf interessant vindt. Een kind met een voorsprong heeft geen extra werkjes nodig, wel ruimte om te ontdekken en antwoorden op zijn vragen. Spelen blijft net zo belangrijk.
Tot slot
Een peuter of kleuter met een voorsprong vraagt veel van je. Al die vragen, die grote gevoelens, dat hoofd dat nooit stilstaat. Het geeft ook veel moois. Je hoeft nu nog niet te weten of je kind hoogbegaafd is. Kijk naar wat je kind laat zien, volg zijn nieuwsgierigheid en help het met de grote gevoelens. Daar heeft je kind nu het meeste aan.
Wil je meer weten? Meld je aan voor het gratis webinar of plan een gratis kennismaking.
